No Songs No Fun – but where’s the future?

De debatten en sessies rond auteursrecht volgen elkaar behoorlijk snel op. Eergisteren spoorde ik naar het Depot in Leuven voor de meest recente activiteit van GALM, het Genootschap Auteurs Lichte Muziek. Het meest geslaagde event tothiertoe vond ik. In het begin vreesde ik een beetje dat er weer voor een man en een paardenkop gesproken werd, maar op het einde bleek het zaaltje toch wel goed gevuld te zijn. Tijdens het ‘amusementsgedeelte’ coverden heel wat Vlaamse artiesten het werk van hun collega’s. Vooral de versie van Hooverphonics Vinegar and Salt door Gert Bettens en Gustaphs originele interpretatie van Mud Stories (An Pierlé) bleven me bij. De opkomst van het ‘gewone’ publiek (ik bedoel de niet-auteurs/artiesten) viel misschien lichtjes tegen voor dit benefietoptreden, maar ze moeten bij GALM gedacht hebben: wij gaan wat geld inzamelen door liedjes te zingen en geen oesters aanbieden op kosten van sponsors met een reukje aan.

Na een State of the Union door GALM-spreekbuis Luc Gulinck, gingen panelleden Luc Gulinck, Alex Callier, de vers aangeworven Herman Van Laar van Sabam, Guy Van Handenhove (EMI publishing, hier als vertegenwoordiger van Musicpublishers.be), Sofie Staelraeve van Open VLD en Bart Wolput van Animo in debat onder leiding van moderator Jan Leyers.

Laten we maar beginnen met de vaststelling dat Leyers uit zijn rol als neutrale moderator viel toen Animo de losse ideetjes van het Ram Sabam-actie aan de man probeerde te brengen. De filosoof-muzikant heeft allicht zelf nog te veel auteursrechten te goed om zijn geduld niet te verliezen bij het gebrek aan dossierkennis dat deze vertegenwoordiger van Jong Links tentoonspreidde. Uiteraard vertrekt dit jong politiek geweld vanuit de verzuchtingen van jonge mensen die al zelf eens een feestje willen organiseren in hun jeugdhuis en kreunen onder de financiële hamer van de Sabamcontroleur. Misschien hebben ze wel te maken gehad met een controleur die is blijven hangen in het betreurenswaardige verleden van de feodale lokale Sabamagentschappen. Het tegenvoorstel van Ram Sabam blijkt helaas heel onrealistisch. Er is bijvoorbeeld geen rekening mee gehouden dat er een verschil bestaat tussen uitvoerders en auteurs. De opwerping van Wolput dat de uitvoerders dan maar een overeenkomst moesten sluiten met de auteurs van wie ze het werk brengen, werd weggelachen. Deze jonge politicus zal duidelijk nog veel boterhammen moeten eten.

Dat het financieel niet goed gaat met de artiesten moge duidelijk zijn. Gulinck liet optekenen dat er langs alle kanten tegen het auteursrecht ingebeukt wordt en dat het inkomen van de auteur/componist alsmaar meer bedreigd wordt. Alex Callier maakt zich eveneens zorgen over de financiële toekomst. Zelfs hij als succesvol componist ontving bij de laatste afrekening maar € 600 voor 70.000 downloads van Mad About You. Er zijn dus heel wat mindere goden die snel tot de bedelstaf gedwongen zullen worden, zoals hij gisteren ook in De Morgen verkondigde. De artistieke sector vindt zichzelf ook onbegrepen en in de steek gelaten door de politiek. Artiesten worden maar zelden betrokken in het politieke debat. De aanwezigheid van twee politici tijdens dit debat was alvast een stap in de goede richting.

Sofie Staelraeve van Open VLD gaf alvast de indruk haar dossiers veel beter te beheersen dan haar collega Wolput (Dat Callier zijn inkomsten meer haalt uit auteursrechten dan uit gages van concerten bleek nochtans wel een verrassing voor haar. Jasper Erkens vertelde anders in de wandelgangen dat hij vooral teert op live optredens. Misschien moet deze jonge hond (pun intended) nog op zijn eerste grote Sabamafrekening wachten). Volgens mij maakte ze alleszins een aantal rake opmerkingen over zaken die mij persoonlijk ook wel wat storen in het GALM-discours. Ze wees er op dat er in de sector te veel gestreefd wordt naar een stand-still, alsof de situatie van een aantal jaar geleden ten allen koste gehandhaafd moet worden. Volgens Staelraeve ontbreekt het de sector aan creativiteit en toekomstgericht denken en dan bedoelt ze volgens mij vooral creatief denken op het vlak van nieuwe businessmodellen. De entertainmentsector moet volgens haar met de technologische sector aan tafel zitten en nadenken en onderhandelen over een win-winsituatie in de nabije toekomst. Mensen uit de technologiesector of met inzichten over businessmodellen in de digitale maatschappij had GALM inderdaad niet uitgenodigd en daar wringt volgens mij het schoentje. In tijden van crisis mag je je niet terugtrekken op je heuveltje (het vertrouwde auteursrecht waar het zo aangenaam vertoeven is). Wie sterk uit een crisis wil komen, moet enerzijds de schade zoveel mogelijk beperken (waar GALM wel duidelijk naar streeft), maar anderzijds ook innovatief denken en volop anticiperen op wat de toekomst brengt. De heer Gulinck is er rotsvast van overtuigd dat het auteursrecht ons moet redden, want het werkt al 100 jaar, er is uitgebreid over nagedacht, enz. Maar, mijn beste Luc, de wereld verandert en wij moeten blijven nadenken over het auteursrecht, blijven bijschaven hoe het optimaler kan werken in een digitale maatschappij waar het consumptiegedrag drastisch veranderd is. Alleen op die manier – met een gefundeerde mening over een gemoderniseerd auteursrecht – kunnen we de situatie vermijden dat er geen maatschappelijk draagvlak meer is voor auteursrecht, omdat het volgens sommigen verworden is tot een irrelevante, 100 jaar oude draak. Soms heb ik de indruk dat er voor een dergelijk debat geen plaats is in GALM, want ‘de technologiebedrijven, dat zijn de vijanden die ons de kaas van de boterham roven’. Wie overal vijanden ziet, komt meestal belabberd uit de strijd, want angst voor vijanden is altijd een slechte uitgangspositie.

Alex Callier wees er heel terecht op dat – zeker in de pers – een debat rond dit onderwerp, zeker met uistspraken uit de mond van een De Decker of Ram Sabam, elke nuance mist. Soms stel ik me toch ook vragen bij de genuanceerdheid van het debat binnen GALM. Ik heb gisteren een paar keer mijn wenkbrauwen gefronst bij uitspraken van Luc Gulinck. Ik weet bijvoorbeeld niet of ik mijn GALM-lidgeld en mijn geld bij Sabam geïnvesteerd wil zien in een lobby voor de 3-strikes-maatregel. Illegaal downloaden is een groot probleem, maar zal repressie het oplossen? Uiteindelijk zijn het onze ‘klanten’ die we daarmee straffen (Ik kwam eergisteren nog een artikel tegen met cijfermateriaal dat de mensen die het meest illegaal downloaden, ook het meest cd’s kopen, maar ik ben het toch wel vergeten bookmarken zeker…) en is dat op iets langere termijn een goede zet? Volgens Gulinck is er een Engeland een consensus ontstaan over de deugdelijkheid van het 3-strikes-model, maar ik heb daar toch net het tegenovergestelde over gelezen [Update: bij het doorlopen van het nieuws vandaag merk ik dat Luc gelijk had. Na een debat heeft de FAC besloten dat er toch een afgezwakte versie komt van het 3-strikes-model. Het is evenwel duidelijk dat de meningen verdeeld waren. Dit artikel maakt duidelijk dat Billy Bragg voor het grootste deel mijn standpunten deelt]. Hij beweerde ook dat het sluiten van de Pirate Bay in Zweden voor een daling van illegale downloads heeft gezorgd en dat het echt niet te laat is om de illegale downloads juridisch te bestrijden. Ik hoor echter vaak dat de piraterij niet te bestrijden valt omdat er voor elke site die afgesloten wordt, wel weer een nieuwe op het toneel verschijnt. Dan geloof ik persoonlijk meer in een – jawel, toekomstgerichte! – technologie zoals Spotify. De CEO van Spotify liet onlangs weten dat uit cijfermateriaal blijkt dat er in landen waar Spotify op de markt is, het aantal illegale downloads is gedaald. Misschien is de daling in Zweden wel daar aan te wijten en niet aan de sluiting van de Pirate Bay (of allicht gewoon aan de combinatie van beiden)? Spotify spreekt uiteraard voor zijn eigen winkel, maar ik investeer mijn toekomst als artiest en mijn geld toch liever in goede onderhandelingen tegenover een dergelijk initiatief dan in het repressieve 3-strikes-model. Dat bedoel ik met toekomstgericht denken aan nieuwe businessmodellen. Ik ga niet zeggen dat Spotify de hemel op aarde is. Er is al gezegd dat vooral de majors een interessante deal hebben met Spotify en dat de artiesten opnieuw in de kou zullen blijven staan. Maar dat heeft allicht met de wet van de grote getallen te maken: Spotify begon zijn onderhandelingen met de grote vissen en ik hoop gewoon dat de kleine visjes ook een interessante deal kunnen sluiten. Daar zie ik dus liever de energie van artiestenverenigingen naar toe gaan: win/win-situaties afsluiten met partijen die een geweldige technologie voorzien, eerder dan een juridische slag uit te vechten die ons allicht niet veel verder helpt. Want vanuit gebruikersperspectief is Spotify wel de hemel op aarde. Ik heb het een paar weken uitgeprobeerd en heb me daarvoor – ja, volstrek illegaal – moeten uitgeven voor Engelsman. Conclusie: onovertroffen gebruiksgemak (niet te vergelijken met P2P-netwerken waar ik jaren geleden wel al eens iets op gezocht heb) en een ongelooflijke rijke catalogus. Toen de testperiode voorbij was, had ik nog kunnen zitten klungelen met allerlei technische trucjes van VPN-tunnels en proxies. Maar dat had ik er uiteindelijk niet voor over, ik wilde gewoon die tien pond per maand betalen. Maar dat ging niet, want mijn Belgische visakaart werd geweigerd. Ik ging tenslotte nog altijd door voor een Engelsman, want vanuit België kan je zelfs nog geen betalende account opzetten. Conclusie: nog maar eens frustratie van consumentenzijde. Ik zie al veel muziekliefhebbers denken: die klojo’s van Sabam houden Spotify in België tegen met hun belachelijk auteursrecht, ik zal nog maar wat illegaal downloaden. Ze moeten mijn geld blijkbaar toch niet hebben. De muziekconsument opvoeden, allemaal goed en wel. Ik zal wel weer een te idealistisch pedagoog zijn als ik vind dat educatief verantwoord speelgoed beter werkt dan kinderen in de hoek zetten.

Wat mij ook al een paar keer geërgerd heeft, is Gulincks geringschattende uitlatingen over Creative Commons. In het Depot luidde het alweer: ‘Dat zijn hersenspinsels uit de academische wereld voor mensen die geen geld willen verdienen met hun werk’. Marco Raaphorst zal wel even anders piepen. Hij komt aan de kost als muzikant/auteur en werkt enkel met Creative Commons. Welke fortuinen heeft Trent Reznor van Nine Inch Nails nu ook al weer verdiend, sinds hij met Creative Commons werkt? Opnieuw beweer ik niet dat Creative Commons de hemel op aarde is, want ik heb de ins en outs van het systeem nog niet bestudeerd. Maar ik heb de indruk dat Gulincks hooghartige oordeel ook niet gebaseerd is op jarenlang onderzoek. De flexilibiliteit ervan lijkt me alleszins beter aangepast aan deze tijden dan het erg rigiede auteursrecht. Het huidige auteursrecht werkt heel goed voor artiesten die al op publieke belangstelling kunnen rekenen, maar voor beginnende artiesten lijkt het me op dit moment eerder een beperking. Onlangs belde een vriend me in alle onwetendheid op of hij zich, nu hij nummertjes had geschreven, moest aansluiten bij Sabam. Tot mijn grote spijt moet ik bekennen dat ik het hem heb afgeraden. Ik vond dat hij zich voorlopig beter kon beperken tot de klassieke truc van de aangetekende brief aan zichzelf.

Als ik me dan toch even uit de losse pols aan een analyse mag wagen? Volgens mij zijn er drie essentiële aspecten in het succesvol exploiteren van een creatief goed: attributie, verspreiding en ‘monetizing’ (uit gebrek aan een beter Nederlands woord). Het eerste aspect bestaat erin dat de auteur van een werk als dusdanig erkend wordt, dat daar respect voor wordt opgebracht en vooral dat niemand anders zich dat werk onrechtmatig toeëigent (en beweert dat het van hem is, om het eenvoudig te zeggen). Dat is volgens mij de enige ethische basis van ieder auteursrecht en geen enkel rechtschapen mens zal dat in vraag stellen. Het traditionele auteursrecht regelt de attributie perfect en Creative Commons even goed. Maar op zich is die aan jezelf geaddresseerde aangetekende brief hiervoor al voldoende. Al de volgende stappen echter zijn eigenlijk niet meer dan een businessmodel. En daar zit het grote verschil tussen Creative Commons en traditioneel auteursrecht. De erg controlerende, onflexibele regelgeving van traditioneel auteursrecht houdt de verspreiding van werken van beginnende artiesten eerder tegen dan dat ze ze vooruithelpt. Eenmaal je je bij Sabam aansluit, is het principe immers dat voor elk gebruik van het werk toestemming gevraagd moet worden, dat wil zeggen, betaald worden. Als absolute nobody tussen de miljoenen nobodies is dat niet zo’n goede uitgangspositie. Eerst wil je investeren, eventjes geen geld verdienen, vooral veel aandacht krijgen om dat in een later stadium om te zetten in een financiële opbrengst. Aandacht is de nieuwe schaarste in deze nieuwe digitale wereld waar we met content om de oren worden geslagen. In een vroeg stadium van een muzikale carrière is verspreiding belangrijker dan monetizing (want zonder verspreiding geen monetizing). Als eerder onbekend artiest heb ik dan meer baat bij een Creative Commons licentie, waarmee mijn werk naar hartelust verspreid, hergebruikt en geremixt wordt, zolang de attributie maar correct verloopt en ik er naamsbekendheid door krijg. Maar op een bepaald moment wil ik natuurlijk wel in de monetizationfase terechtgekomen. En Gulinck heeft wel een punt dat Creative Commons op dat moment niet de ideale oplossing is. Bij Raaphorst en Reznor lukt het blijkbaar wel, maar het is toch niet evident. Als je als artiest aan de kassa wil passeren (waar je na bepaalde inspanningen toch wel zeker recht op hebt!) kun je maar beter van het traditionele auteursrecht gebruik maken. Daarom is het huidige systeem ook geweldig goed voor de Alex Calliers en Kris Wautersen van deze wereld. Fase 2 (aandacht en verspreiding) zijn ze al voorbij. Daar hebben de dollars van de platenmaatschappijen voor gezorgd en dat bedoel ik allerminst als verwijt. Zo werkte het vroeger nu eenmaal: mensen met talent werden opgepikt door mensen met geld en je werd volop gepromoot op radio en televisie. Het aantal kanalen was beperkt en je kocht gewoon de aandacht. Nu is het aanbod aan kanalen ontelbaar veel groter en het is ontzettend moeilijk om de aandacht nog vast te krijgen. De minimale instapkost is veel kleiner (of zelfs nul) maar ook de kans op slagen is ontzettend veel kleiner. Dat is zelfs een probleem voor een Alex Callier, die nog kan genieten van een faam uit het verleden, maar voor beginnende artiesten is het nog zo veel moeilijker. Creative Commons is efficiënter dan het traditionele auteursrecht voor fase 2, maar de klik naar de monetizing, daar zit vandaag de dag het essentiële probleem voor de artiest met professionele ambities.

Daarom dat ik zou willen pleiten voor een debat over een hervorming van het auteursrecht. We moeten een manier vinden waarmee we de voordelen van beide systemen kunnen combineren. Dat is een debat waarvan ik vind dat het in de schoot van GALM gevoerd zou moeten worden. Dat is wat ik verwacht van mijn lidmaatschap en lidgeld, eerder dan dat we daarmee mensen, van wie ik op dit moment al blij zou zijn dat ze mijn muziek op zijn minst kennen, van het internet gaan afsluiten. Het is me immers nog altijd niet duidelijk waar de standpunt van ‘de artiesten’ die GALM vertegenwoordigt, vorm krijgt. Ik geef toe, misschien moet ik hier niet zagen en mijn mond opentrekken tijdens het debat in het Depot en moet ik gewoon op Gulinck afstappen om over dingen te discussiëren. Maar voor geesten als de mijne heeft het verbale geweld van debatten waar snappy gebadineerd wordt met al dan niet kromme analogieën over cola en fruitpap ook iets te weinig nuance. Ik geef het toe: ik ben vooral een auteur, en minder een uitvoerend kunstenaar.